Zorg voor mensen zonder papieren
Huisartsen, basisartsen zijn een Nederlands fenomeen die we moeten koesteren. Ze beschikken over een basiskennis die groeit met de jaren. Ze bijten zich niet vast in een of ander specialisme. Niet dat ik iets tegen specialisten heb. Als geestelijk verzorger in het Sint Lucas Andreas Ziekenhuis heb ik ook op mensen betrokken artsen meegemaakt die over de grenzen van hun vakgebied heenkeken. En die ook luisterden naar andere deelnemers in een interdisciplinair overleg.
Maar ik voel me met een huisarts het meest verwant. Ik ben al sinds jaar en dag een soort basispastor, die wat aanrommelt in de marge. Een marge die ik omschrijf als mensen uit de rafelrand van onze Amsterdamse samenleving, Dat zijn de ‘arme Amsterdammers’, voor wie een recept voor oxazepam, dat niet onder de basisvergoeding valt, al een rib uit het lijf is.
Als ze daarnaast stugge rokers zijn, heb ik daar wat minder medelijden mee.
Maar als ze moeten kiezen tussen een goede nachtrust of een paar dagen niet te eten hebben, dan is er iets mis in de samenleving.
Voor arme Amsterdammers die in Amsterdam-centrum afhankelijk zijn van de Voedselbank, bestaat er een ‘medicijnpot’ waarmee ze de medicijnen kunnen betalen die niet in het basispakket zitten. Een mooi initiatief.
Maar erger vind ik het als er mensen zijn zonder papieren die van de meest elementaire zorg verstoken zijn.
Een zwangere mevrouw zonder papieren, werd geweigerd in een ziekenhuis, omdat ze niet verzekerd was. Dat heeft te maken met onzorgvuldigheid van twee kanten.
Van de kant van deze mevrouw, die niet wist dat ze ‘gewoon’ bij de huisarts had moeten beginnen.
Die had haar kunnen doorverwijzen naar een vroedvrouw.
Inmiddels is de vroedvrouwenzorg voor ongedocumenteerde zwangere vrouwen in principe ‘gratis’, want via de CvZ-regeling te declareren.
Maar onzorgvuldig vind ik de houding van de baliemedewerker, die domweg stelde dat er alleen maar hulp kon worden geboden aan mensen met een verzekering of tegen contante betaling.
Ik vind dat een misser. Niet een medische misser, maar een sociale misser.
Mevrouw was helemaal niet blij met de zwangerschap, ze twijfelde over een abortus, want de man die haar zwanger had gemaakt, had haar gedumpt toen ze een paar maanden heen was. Toen ik haar op mijn inloopspreekuur sprak, was ze zes en een halve maand zwanger.
Misschien had een gesprek met een arts op een veel eerder moment kunnen zorgen voor een verantwoorde keuze.
Ik ben van mening dat een baliemedewerker niet kan bepalen of een medische behandeling noodzakelijk is; dat kan alleen de arts: de specialist in een ziekenhuis of de basisarts in een gezondheidscentrum.
Er zou geen financiële drempel moeten zijn voor mensen zonder papieren.
Die wordt opgeworpen als er eerst een financiële bijdrage wordt gevraagd.
Natuurlijk zijn er mensen met dure mobieltjes en bling bling om de nek, die denken voor een dubbeltje op de eerste rang te kunnen zitten en gratis medische hulp krijgen.
Nergens in de wereld is medische zorg gratis.
In heel wat landen in sub-Sahara Afrika is medische zorg onder de maat en onbetaalbaar.
De IND, onze Immigratie- en Naturalisatie Dienst, stelt regelmatig dat kwalitatief mindere zorg voor ongedocumenteerden die uit die landen afkomstig zijn, geen reden kan zijn om ze hier maar een verblijfsstatus op grond van medische behandeling te geven.
Dat is waar: mensen sterven in Afrika op jongere leeftijd.
Dus waarom zou je een groep van 25 Ghanezen met HIV niet ‘gewoon’ naar Ghana terugsturen, omdat er immers medicijnen aanwezig zijn.
Die zijn in ieder geval al niet beschikbaar voor zo’n 25.000 Ghanezen met HIv per jaar.
Op zo’n aantal zijn 25 teruggestuurde Ghanezen uit Nederland percentagegewijs te verwaarlozen. Maar mag je dan met droge ogen ‘onze’ Ghanezen naar Ghana deporteren en ze gewoon dood laten gaan?
Ik heb het daar moeilijk mee.
Niet alleen als het gaat om mensen met HIV, of mensen met een Post Traumatische Stress Stoornis vanwege militair of seksueel geweld, vrouwen én mannen.
Maar wat betekent het voor iemand zonder papieren die hier in Nederland een hersenbloeding heeft gekregen en daarvan niet voldoende hersteld is, en in ieder geval nooit meer in staat zal zijn om in eigen land de kost te verdienen?
Wat betekent het voor mensen zonder papieren met een ernstige diabetes, gecombineerd met hoge bloeddruk en toenemende oogklachten.
Voor de elite is in het land van herkomst wellicht behandeling beschikbaar en betaalbaar in een privékliniek (de IND gebruikt het Zankli Medical Center in Abuja, Nigeria).
Dat is een privékliniek met 47 bedden, waar de leden van de regering, bankiers en het corps diplomatique zich kunnen laten behandelen. Kennelijk is de kliniek niet zo gespecialiseerd dat de president van Nigeria zich in het buitenland van geneeskundige hulp verzekerde.
Gewone mensen kunnen ‘gewoon’ verrekken.
Ik heb daar grote moeite mee. Ik weet dat ik me genuanceerder zou kunnen uitdrukken, maar dat doe ik lekker niet: ik vind het inhumaan en asociaal, als we dat voetstoots zouden accepteren.
Daarom heb ik, om te beginnen, basisartsen nodig die het een zórg is dat mensen zonder papieren worden geholpen. En daarna specialisten van ziekenhuizen die de méns blijven zien achter de ‘papierloze’ onverzekerde.
Ik ben blij met huisartsen als Jan Dijk. Ik heb hem jaren gelden leren kennen, toen ik nog pastor van de Open Deur op het Begijnhof was. Hij was niet kwistig met pillen, maar gaf vooral aandacht en een open oor. No nonsens. Gezond verstand. En een bewogen hart.
En kennelijk kon het zonder kosten te berekenen. Ik durf het te veronderstellen: geen Mercedes voor de deur, maar een fiets in het schuurtje.
Ik ben blij met een ziekenhuisdirectie als die van het AMC, in de persoon van Bert Wiegman, maar nog meer zijn secretariaat: Carla Bouwhuis, en de financiële afdeling: Dirk Grijzenhout.
Ik weet niet voor hoeveel honderdduizenden euro’s behandelingen van papierlozen zijn afgeboekt op de post ‘dubieuze debiteuren’ en nu de CvZ-regeling.
Ik prijs dit stadsdeel gelukkig met een betrokken medische stand.
(bijdrage van Cor Ofman aan het symposium bij het afscheid van dokter Jan Dijk, huisarts in de Bijlmer, op vrijdag 5 november 2010)